Toespraak officiele onthulling

30 Sep 2016

 

Geachte aanwezigen,

 

 

Hier met z’n alle bevinden we ons te midden van De Schepping van twee markante figuren. Karel Sijmons en Karel Appel. 

 

Vaak loert de essentie van het leven op het grensvlak van tegenstellingen 

Een wonderbaarlijke samensmelting van twee tegengestelde werelden door Architect Sijmons. Een wereld van religie, geworteld in duizenden jaren en de wereld van een - wilde ongelovige CoBrA kunstenaar, met een kinderlijke, primitieve stijl. 

Stel voor de slapeloze nachten en de teleurstelling van het kerkelijke bestuur dat eigenlijk een glas in lood raam wilde in een gewone kerk. Het was een moeizame weg, zoals de prediker Anton Engels ons verteld heeft.

Anton Engels, een inspirerende geest die tot mijn spijt hier niet meer aanwezig kan zijn. Met liefde en bewondering zullen we aan hem terug denken.

 

En Het mag gezegd worden dat het herstellen van “De Schepping”, niet minder moeizaam was dan zijn creatie. Niet door het technische aspect alleen, maar in het bijzonder door het menselijke. 

In deze periode moest ik vaak denken aan een citaat van Toon Hermans:

Mensen bezitten krachten die bergen kunnen verzetten. Maar omdat het erg ingewikkeld is om met deze krachten om te gaan, blijven meestal de bergen staan.  

 

Maar goed, problemen zijn tevens een kans om grenzen te verleggen. 

 

Ik sta hier als restaurator-onderzoeker en wil benadrukken - waar het om gaat vanuit mijn invalshoek:

Objecten zijn kijkramen naar het verleden, gestold leven, vingerafdruk van hun periode. Als restaurator wil je ervoor zorgdragen, dat het object zijn verhaal blijft vertellen. Het gaat om het verhaal dat het object symboliseert, en daarvoor doe je alle moeite.

 

De schepping symboliseert een nieuw begin na de donkere destructie van de tweede wereld oorlog. Een herinnering aan een oorlog die nog altijd de kop op kan steken, juist waneer we in het komfoor van ‘vanzelfsprekendheid’ wegzakken. 

 

‘De schepping’ is er, om je kleurrijk wakker te houden! Geacht bestuur: Een niet doorsnee kerk, vereist een niet doorsnee handelen. Laat u inspireren. 

Ik wil jullie niet vervelen met lange technische verhalen. Wel bewust maken van hoe veel aspecten er bijkomen kijken als je eenmaal een monumentaal kunstwerk moet behouden.

  • hoe oude lijm te verwijderen, zodat er geen residuen zijn, want dat beïnvloed de kwaliteit van je nieuwe verlijming ?

  • welke kant van de dragende glasplaat is beter geschikt om te lijmen

  • welke lijm biedt goede verticale verbinding, heeft glasheldere transparantie, en dat ook lang behoudt ?

  • hoe omgevingsfactoren de duurzaamheid beïnvloeden, zoals verwarming, condensvorming en UV straling?  en welke maatregelen ga je hiervoor nemen?

  • Isolatieglas of juist niet, maar welk isolatieglas, hoeveel lichttransmissie zonder kleurverandering en toch goede bescherming

  • en ja, de altijd problematische financiën 

Restaureren is, goed onderbouwend - samensmelten van alle, met elkaar verband houdende  aspecten.

 

Vanaf dag een, 58 jaar lang zette het verval van de ramen zich gestaag door. 

  • Met vuil en condensvocht, was het oppervlak een vruchtbare bodem geworden voor algen schimmel en vele insecten.

  • De kozijnen waren verrot

  • Een deel van de dragende glasplaten waren door vandalisme gebarsten

  • Inkt was gebruikt als zwarte verf, die eigenlijk zeer slecht op glas hecht

  • Houtlijm was gebruikt voor glas, dat gevoelig is voor warmte en vocht.

  • Gebruikte lijm was vergeeld, vertoonde broosheid en bood weinig houvast enerzijds, en moeilijk verwijderbare klontering anderzijds.

 

Het was tenslotte een nieuwe kunstvorm en veel expertise op dit gebied was niet echt aanwezig. 

Kunstenaars verdiepen zich over het algemeen niet echt goed in materiaal eigenschappen in verband met hun duurzaamheid. Bovendien worden dit soort aspecten als belemmerend voor de creativiteit ervaren.

Maar wie de creatieve uiting van een kunstenaar als monument erft,  heeft nogal wat doorzettingsvermogen, enthousiasme en creativiteit nodig om tot een verantwoord beheer en behoud te komen. 

 

Vòòr het ontmantelen van de ramen, hebben we een op een documentatietekeningen gemaakt. Alle aanwezige fragmenten zijn genummerd en uitvoerig gefotografeerd. Dit is belangrijk voor de restauratie maar ook ná de restauratie.

 

Met de afname van de ramen in 2010, was het minutieuze werk begonnen. 

Ca. 1500 fragmenten voorzichtig uit elkaar gehaald. Dit, afwisselend met chemische en mechanische methodes. 

Het is erg spannend als je 2 mm dik, oud glas dat ook aangetast is, zonder schade te kunnen verwijderen. 

Met vreugde kan ik melden, dat we tot het kleinste scherfje van 3 mm alles hebben kunnen verwijderen. Vervolgens zijn alle scherven één voor één schoongemaakt en opgeslagen voor de volgende fase.

 

Ondertussen heeft onderzoek plaatsgevonden naar de juiste drager tegen condensvorming en UV-wering.

Één van de geteste lijmen is gekozen, voor het opnieuw verlijmen van het kunstwerk.

In een periode van 6 weken met lange werkdagen, en gebruik van 35 kilo lijm, zijn alle fragmenten,  volgens de eerder gemaakte tekeningen, opnieuw gelijmd. 

 

Er ontbraken 50 fragmenten. M.b.v.  oude fotos en overgebleven hechtinspatronen  op de drager, werd een nieuw te snijden fragment gereconstrueerd.

De verloren zwarte laag is opnieuw aangebracht, dit maal, in grisaille techniek. Dat wil zeggen ingebrand in het glas, wat duurzamer is dan verf. 

 

Als we tot slot gaan rekenen hoe vaak ca.1550  fragmenten door onze handen heen moesten, dan kom ik tot zes maal  d.w.z 9300 handelingen. 5 maal extra handelingen voor 230 zwarte  scherven resulteren in 1150 handelingen. 

In totaal spreken we dan, over niet minder dan 10.450 handelingen. Kunt u zich dit voorstellen? Ik niet!  daarom, ben ik er toen aan begonnen.

 

Van ‘gooi maar een steen er door heen’  in 2008,  zijn we toch beland bij de verzette bergen van 2016. 

En dit is allerminst een reden tot ontspannen terug te leunen. Mouwen opstropen, aan het werk, voor het opstellen van een goed onderhoudsplan! en het uitdragen van dit monument in Nederland en er buiten. 

 

Verder, doe ik hier een oproep, aan de kerk en de wethouder Zaanstad om grenzen te verleggen, het bijbelse citaat van Karel Appel op de muur, weer naar voren te halen. Het hoort erbij!  Wie enthousiast en volmondig godsliefde aankondigt hier, kan zich geen middelmatigheid permitteren elders. 

 

Tot slot,  Onze oprechte dank aan het kerkbestuur, en aan het uitstekende team van Glas bewerkingsBedrijf Brabant, met wie je zeker bergen kan verzetten. 

Frank, Ad, Hans, Peggy,  Anouk,  Het was zeer prettig om met jullie samen te werken.

 

Mijn bijzondere dank aan Cock, een rots in de branding, met geduld, humor, een vaste hand en een helder hoofd. Een geboren restaurator.

 

Het was ons een eer om aan deze project te mogen werken. 


 

Please reload

©  2014 LMB